"Chôn rau cắt rốn" hay "chôn nhau cắt rốn"?

Trong quá trình học tập, đôi khi chúng ta gặp phải những thắc mắc tưởng chừng đơn giản nhưng lại liên quan đến cách sử dụng ngôn ngữ chuẩn xác. Một trường hợp điển hình gây ra tranh cãi trong cộng đồng phụ huynh và giáo viên là thành ngữ “chôn rau cắt rốn” xuất hiện trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích vấn đề, làm rõ đâu là cách dùng đúng và tại sao lại có sự nhầm lẫn này.

Phân tích tranh cãi về thành ngữ “chôn rau cắt rốn”

Tranh cãi bắt nguồn từ một phụ huynh có con học tiểu học tại Hà Nội, khi con em mình gặp câu hỏi trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 tập 1: “Đặt câu với… d) Nơi chôn rau cắt rốn”. Phụ huynh này cho rằng thành ngữ chính xác phải là “chôn nhau cắt rốn”. Quan điểm này cũng từng được một thầy giáo ở TP.HCM nêu ra khi góp ý cho cuốn sách.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến chuyên môn và các nhà ngôn ngữ học đã bác bỏ nhận định này. Theo anh Kiều Hải, một nhà báo tại Hà Nội, “chôn rau cắt rốn” là một thành ngữ rất phổ biến, thậm chí còn được sử dụng nhiều hơn “chôn nhau cắt rốn” vì sự thuận miệng và thuận tai. Thành ngữ này đã được ghi nhận và giải nghĩa trong nhiều cuốn từ điển uy tín như:

Đại từ điển tiếng Việt (Bộ GD-ĐT và Trung tâm Ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam).
Từ điển tiếng Việt (Trung tâm Từ điển học Vietlex).
Thành ngữ tiếng Việt (Nguyễn Lực – Lương Văn Đang).

Thậm chí, “Việt Nam tự điển” của Lê Văn Đức cũng ghi nhận thành ngữ “chôn rau cắt rốn” xuất hiện ở Sài Gòn từ năm 1970.

Giải thích từ góc độ ngôn ngữ học

Ông Nguyễn Văn Tùng, Phó Tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, khẳng định câu trong sách giáo khoa hoàn toàn không sai. Ông giải thích rằng trong tiếng Việt, “rau” và “nhau” là hai biến thể ngữ âm của cùng một từ chỉ bộ phận nối thai nhi với thành tử cung của mẹ.

Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (do Hoàng Phê chủ biên) có cả hai mục từ “rau” và “nhau”, trong đó “rau” được xem là cách phát âm của phương ngữ.
Cuốn Giải phẫu sinh lý, tập 2 của Bộ Y tế cũng gọi bộ phận này là “rau”.
Thành ngữ học tiếng Việt của Hoàng Văn Hành chấp nhận cả hai thành ngữ “Chôn rau cắt rốn” và “Chôn nhau cắt rốn”.

Đặc biệt, nhà thơ Tố Hữu, một bậc thầy về ngôn ngữ dân gian, đã từng viết: “Nơi chôn rau cắt rốn của ta!” trong tác phẩm của mình, càng khẳng định tính đúng đắn và sự phổ biến của thành ngữ này.

Kết luận và lời khuyên cho độc giả

PGS. TS Phạm Văn Tình, Tổng thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, cũng đồng tình rằng “chôn nhau cắt rốn” và “chôn rau cắt rốn” là hai biến thể, mỗi nơi dùng một kiểu và cả hai đều có thể sử dụng được.

Do đó, thành ngữ “nơi chôn rau cắt rốn” trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 là hoàn toàn chính xác. Ông Tùng khuyến cáo rằng ở những địa phương quen gọi “rau” là “nhau”, giáo viên có thể giải thích cho học sinh hiểu và học sinh có thể sử dụng cách gọi nào quen thuộc với mình hơn.

Việc hiểu rõ nguồn gốc và sự đa dạng của ngôn ngữ sẽ giúp chúng ta tránh những nhầm lẫn không đáng có và sử dụng tiếng Việt một cách phong phú, chuẩn xác hơn.